Βενεζουέλα: Πώς το πετρέλαιο έφερε πλούτο, κρίσεις και σύγκρουση με τις ΗΠΑ

«Ήταν η μεγαλύτερη κλοπή στην ιστορία της Αμερικής. Κανείς δεν μας πήρε ποτέ τόσα όσα αυτοί. Μας πήραν το πετρέλαιό μας. Μας πήραν τις υποδομές μας. Οι πετρελαϊκές εταιρείες θα τις ξαναχτίσουν».

Με αυτά τα λόγια, ο Ντόναλντ Τραμπ περιέγραψε – χωρίς περιστροφές – τη λογική πίσω από την αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα και τη σύγκρουση με το καθεστώς του Νικολάς Μαδούρο. Ο Αμερικανός πρόεδρος παραδέχθηκε ότι ο βασικός στόχος ήταν ο έλεγχος του πετρελαϊκού τομέα της χώρας και η επιστροφή των αμερικανικών ενεργειακών κολοσσών στην περιοχή.

Από τα καγιάκ στο μαύρο χρυσό

Η ύπαρξη πετρελαίου στη Βενεζουέλα ήταν γνωστή ήδη από τον 15ο αιώνα. Οι Ισπανοί εξερευνητές είχαν παρατηρήσει ότι οι ιθαγενείς χρησιμοποιούσαν πετρέλαιο για φωτιές και πίσσα για να επισκευάζουν τα καγιάκ τους. Ωστόσο, ο πραγματικός πλούτος της χώρας άρχισε να αποκαλύπτεται αιώνες αργότερα, όταν οι ξένες πετρελαϊκές εταιρείες στράφηκαν συστηματικά στην περιοχή, κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η αυξημένη ζήτηση καυσίμων και ο φόβος ελλείψεων οδήγησαν τις δυτικές δυνάμεις στη Βενεζουέλα.

Το γεώτρημα που άλλαξε την ιστορία

Στις 31 Ιουλίου 1922, η Venezuelan Oil Concessions (θυγατρική της Royal Dutch Shell) πραγματοποίησε βαθύτερες γεωτρήσεις στο κοίτασμα Los Barrosos-2, στη λεκάνη της Μαρακαΐμπο. Τον Δεκέμβριο, σε βάθος 1.450 ποδών, πετρέλαιο και φυσικό αέριο άρχισαν να εκτινάσσονται από το υπέδαφος.  Ο θερμοπίδακας δεν σταμάτησε για πάνω από μία εβδομάδα. Ήταν μια τεράστια οικολογική καταστροφή, αλλά και η απαρχή μιας εκατονταετούς διαδρομής πλούτου, κρίσεων και πολιτικών αναταράξεων.

Από αγροτική οικονομία σε πετρελαϊκή υπερδύναμη

Μέχρι το 1929, η Βενεζουέλα είχε μετατραπεί πλήρως σε οικονομία βασισμένη στο πετρέλαιο. Περισσότερες από 100 ξένες εταιρείες δραστηριοποιούνταν στη χώρα, η οποία έγινε ο δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου παγκοσμίως, μετά τις ΗΠΑ, σύμφωνα με το Council on Foreign Relations.Οι κολοσσοί Standard Oil, Shell και Gulf ουσιαστικά ήλεγχαν την οικονομία, αφήνοντας ελάχιστα οφέλη στο κράτος και τον πληθυσμό.

Ο νόμος που άλλαξε τους όρους του παιχνιδιού

Μετά τον θάνατο του δικτάτορα Χουάν Βισέντε Γκόμες, η Βενεζουέλα ψήφισε το 1943 τον νόμο περί υδρογονανθράκων, υποχρεώνοντας τις ξένες εταιρείες να αποδίδουν το 50% των κερδών τους στο κράτος, σύμφωνα με το CSIS.  Ήταν ένας όρος που οι εταιρείες αποδέχθηκαν – γιατί η Βενεζουέλα είχε το πάνω χέρι.

Γιατί όλοι ήθελαν το πετρέλαιο της Βενεζουέλας

Η χώρα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα αργού στον κόσμο: περίπου 303 δισ. βαρέλια, σχεδόν το 20% των παγκόσμιων αποθεμάτων, σύμφωνα με την EIA. 

Το βαρύ, όξινο αργό της είναι φθηνό, κοντά στις ΗΠΑ και ιδανικό για παραγωγή ντίζελ, πετρελαίου θέρμανσης και ασφάλτου – σε αντίθεση με το ελαφρύ αμερικανικό αργό, που εξυπηρετεί κυρίως την παραγωγή βενζίνης.

Ο «καλύτερος φίλος της Αμερικής» και ο ΟΠΕΚ

Το 1953, η Βενεζουέλα έγινε δημοκρατία και στρατηγικός σύμμαχος των ΗΠΑ. Το 1963, ο Τζον Κένεντι χαρακτήρισε τον πρόεδρο Ρόμουλο Μπετανκούρ «τον καλύτερο φίλο της Αμερικής» στη Νότια Αμερική.

Ωστόσο, το 1960 η χώρα έγινε ιδρυτικό μέλος του ΟΠΕΚ μαζί με το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ και τη Σαουδική Αραβία, αποκτώντας τεράστια επιρροή στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.

PDVSA, εθνικοποίηση και το πρώτο κραχ

Το 1976 ιδρύθηκε η κρατική PDVSA, με το κράτος να αποκτά το 60% των μετοχών στις κοινοπραξίες. Παρά τις ενστάσεις, οι ΗΠΑ δεν αντέδρασαν έντονα, καθώς η Βενεζουέλα παρέμενε κρίσιμη για τον ενεργειακό τους εφοδιασμό. Η κατάρρευση των τιμών τη δεκαετία του ’80, τα χρέη και τα μέτρα λιτότητας άνοιξαν τον δρόμο για την άνοδο του Ούγκο Τσάβες.

O σοσιαλιστικός μετασχηματισμός και η κατάρρευση

Ο Τσάβες εθνικοποίησε τις ExxonMobil και ConocoPhillips, χρησιμοποίησε την PDVSA ως χρηματοδοτικό μηχανισμό του κράτους και απομάκρυνε εξειδικευμένο προσωπικό. Οι υποδομές άρχισαν να καταρρέουν. Mετά τον θάνατό του, ο Μαδούρο ανέλαβε το 2013. Ένα χρόνο αργότερα, η νέα κατάρρευση των τιμών του πετρελαίου βύθισε τη χώρα σε υπερπληθωρισμό και μαζική μετανάστευση. Οι διεθνείς κυρώσεις – ιδίως το εμπάργκο της κυβέρνησης Τραμπ το 2019 – επιδείνωσαν την κατάσταση.

Σήμερα: μια σκιά του παρελθόντος

Παρά τις άδειες υπό όρους στη Chevron και τις εναλλαγές πολιτικής στην Ουάσιγκτον, η Βενεζουέλα παράγει σήμερα μόλις λίγο πάνω από 1 εκατ. βαρέλια την ημέρα – περίπου το 0,8% της παγκόσμιας παραγωγής. Λιγότερο από το μισό σε σχέση με το 2013 και μόλις το ένα τρίτο της παραγωγής πριν από την εποχή Τσάβες.Μια χώρα με τον μεγαλύτερο πετρελαϊκό πλούτο στον κόσμο, παγιδευμένη στη δική της ιστορία.